Sla over naar de inhoud

Problemen voor de vrije wil


Over de vrije wil stellen nieuwe lezers steeds dezelfde vragen. Het lijkt me dus handig om de geschiedenis van de discussie kort te beschrijven en bepaalde termen en meningen duidelijk te maken. Hieronder zal ik in het kort de geschiedenis van de problemen uiteenzetten, in een bijna letterlijke vertaling van een stuk van Adina Roskies, van Dartmouth College (vrouwen kunnen volgens mij alles duidelijker en korter uitleggen).



De problemen voor de vrije wil komen van twee kanten: van de religie en van de natuurwetenschappen.

Religie
Een gedachte van een alwetende en almachtige god is in strijd met een mogelijke vrije wil. Als god almachtig is en onze handelingen bestuurt, dan kunnen we niet anders handelen dan hoe we handelen. De religieuze denkers hebben dit probleem proberen oplossen door te zeggen dat almachtigheid betekent slechts dat god onze handelingen zou kunnen besturen als hij dat zou willen. Hij wil dat echter niet en laat ons vrij.

De alwetendheid brengt een ander probleem met zich mee. Als god weet dat jij over tien jaar om 9:13 een moord zal plegen, dan heb je geen vrijheid om anders te handelen. Gedragsvoorspelling lijkt de vrije wil uit te sluiten, want al onze handeling zouden zodanig voorbeschikt zijn.

Natuurwetenschappen
In de natuurwetenschappen bestaan twee meningen, dat de wereld of deterministisch is of indeterministisch. Beide deze richtingen hebben problemen met de vrije wil.

Determinisme
De beroemdste beschrijving van het determinisme komt van de Franse wiskundige Pierre-Simon Laplace:

“Een intelligent wezen dat op een zeker moment alle krachten zou kennen die in de natuur werken en de toestanden van alle elementen waaruit deze is opgebouwd en dat bovendien groot genoeg zou zijn om al deze gegevens te kunnen analyseren, zou in een enkele formule de beweging van de grootste lichamen in het heelal en die van het kleinste atoom kunnen beschrijven: niets zou voor hem onzeker zijn en de toekomst zowel als het verleden zouden hem bekend zijn.”

Als determinisme waar is, dan zijn ook al onze handelingen voorbeschikt en is vrije wil onmogelijk.

Indeterminisme
De meerderheid van de natuurkundigen, die zich met elementaire deeltjes bezig houdt, is overtuigd dat sommige van deze deeltjes, of golven, zich niet deterministisch gedragen. Bepaalde gebeurtenissen (of fenomenen) kunnen dus niet met 100% zekerheid voorgespeeld worden, maar met een min of meer waarschijnlijkheid. Er is dus een bepaalde toevalligheid of willekeurigheid in de natuur. Deze kennis heeft een reeks denkers geïnspireerd om nieuwe argumenten voor de vrije wil te brengen. Als de natuur op het diepste niveau niet gedetermineerd is, dan is vrije wil niet onmogelijk.

Indeterminisme heeft twee problemen
In de argumentatie, als iets niet onmogelijk is, betekent niet dat het ook het waar is. Als het niet onmogelijk is dat zeemeerminnen bestaan, dan is dat geen goed argument dat zeemeerminnen zouden bestaan. Dus de indeterminist is verplicht om een bewijs voor het bestaan van de vrije wil te brengen.

Het tweede probleem is dat waarschijnlijkheid een soort toevalligheid is. Als onze handelingen toevallig zijn, dan is dat geen echte ideaal voor de vrije wil. Stel je bijvoorbeeld voor dat je langs een lantaarnpaal loopt en, uit het niets, spring je met je kop er tegenop.

Conclusie
Dus de vrije wil heeft een probleem ongeacht of je in een alwetende en almachtige god gelooft, of in een deterministische of indeterministische wereld.

Fotos © Tony Deifell

24 Comments

  1. Denkwater Denkwater

    Avatar van Denkwater
    @ Mihai

    Betreft de waarschijnlijkheid niet de exactheid van onze kennis? Iets kan zeker zijn, ondanks dat wij er niet zeker van zijn. Dus de toevalligheid betreft wellicht alleen onze kennis en onze opvattingen. Dit wordt bevestigt door de historie, waarin inzichten steeds wijzigen en wereldbeelden elkaar aflossen als dieren die een niche innemen van hun uitgestorven voorganger.

  2. Jaap van Nieveld Goudriaen Jaap van Nieveld Goudriaen

    Avatar van Jaap van Nieveld Goudriaen
    Heel duidelijk! Mooi omschreven! De vrije wil brengt dus aanzienlijk veel meer eigen verantwoordelijkheid met zich mee, terwijl je je zonder die vrije wil veel gemakkelijker achter iets kunt verschuilen.
    "Het is God’s wil dat ik verslaafd ben, dus moest ik dat ouwe wijffie wel de hersens inslaan voor een tientje."

  3. Raphael Raphael

    Avatar van Raphael
    Dit doet me denken aan de bijbelse tekst:

    God, give me the strength to accept that which i cannot change,
    give me the courage to change that what i can change,
    And give me the wisdom to choose between them.

  4. Mihai Mihai

    Avatar van Mihai
    Ik bid ook steeds om van geloof verloost te worden.

  5. Mihai Mihai

    Avatar van Mihai
    @Denkwater

    Het gaat hier om de waarschijnlijkheid dat een fenomeen plaats vindt op het niveau van elementaire deeltjes. Men doet bijvoorbeeld een experiment en krijgt in 90 procent van de gevallen resultaat A en in 10 procent van de gevallen resultaat B. 90 en 10 procent heb ik hier willekeurig gekozen. Het zou 60 en 40 procent kunnen zijn.

  6. Denkwater Denkwater

    Avatar van Denkwater
    Er is dus een bepaalde toevalligheid of willekeurigheid in de natuur.

    Als ik het goed heb gaat het om de statistische methode in de kwantumtheorie. Dus de toevalligheid heeft betrekking op de manier waarop wij in staat zijn de kwantumeffecten waar te nemen. Dat bedoelde ik ook.

  7. Henk van Leuken Henk van Leuken

    Avatar van Henk van Leuken
    Beste Mihai,

    Wie geleerd heeft naar wetenschap (geestding) te zoeken en het hoofd te buigen voor de macht ervan, zal levenslang geen vrijewil tegen komen, of dat nu een individu is, een regering, een openbare mening of een getalsmeerderheid want het organisme loopt precies in de maat, waarna een andere macht aan de touwtjes trekt.

    Begrijpen we subatomaire deeltjes als superluminaal dan is dit fragment tevens een fragment waarin de vrijewil zich ontvouwd.

    Gegroet.
    Reactie is geredigeerd

  8. Jaap van Nieveld Goudriaen Jaap van Nieveld Goudriaen

    Avatar van Jaap van Nieveld Goudriaen
    Bij mij loopt het orgasme nooit in de maat, meestal komt zij iets eerder dan ik. Tenzij het een micro-orgasme is ("oeps"!), maar daar merken we doorgaans weinig van.

  9. Mihai Mihai

    Avatar van Mihai
    @Jaap

    Sorry, maar ik kan het niet volgen. Ik zie niet wat de asynchroniciteit van orgasme met mijn stukje te maken heeft.

    Of bedoel je dat je vrijen wil?

    Reactie is geredigeerd

  10. Jaap van Nieveld Goudriaen Jaap van Nieveld Goudriaen

    Avatar van Jaap van Nieveld Goudriaen
    Neuh, ik heb net lekker gevreën. Het ging om de reactie van Henk van Leuken, maar ik zie nu dat er "organisme loopt precies in de maat" staat i.p.v. "orgasme loopt precies in de maat". Ik ben altijd in de war met die twee. Sorry!

  11. Mihai Mihai

    Avatar van Mihai
    @Jaap

    Jij bent ook gevoelig voor subsuperluminale boodschappen?

  12. Jacopone Jacopone

    Avatar van Jacopone
    ‘Als god weet dat jij over tien jaar om 9:13 een moord zal plegen, dan heb je geen vrijheid om anders te handelen. Gedragsvoorspelling lijkt de vrije wil uit te sluiten, want al onze handelingen zouden zodanig voorbeschikt zijn.’
    Er is een verschil tussen "weten" en "sturen". De vrije wil is er nog steeds, wat dit punt betreft.

  13. Mihai Mihai

    Avatar van Mihai
    @Jacopone

    Als god bestaat en is alwetend, dan wist hij dat jij de moord zou plegen al voor dat hij de wereld had geschapen. Dat lijkt me een groot probleem voor de vrije wil.

  14. Jaap van Nieveld Goudriaen Jaap van Nieveld Goudriaen

    Avatar van Jaap van Nieveld Goudriaen
    Als luminem civitatis achter het aanrecht ben ik gevoelig voor ALLE boodschappen, zelfs die van Albert Heijn :-))

  15. coming soon coming soon

    Avatar van coming soon
    En dan nu nog het verschil tussen initiatief en vrije wil. Kun je daarmee helpen Mihai? Ik merk dat ik ermee in de knoop kom als ik een reactie wil schrijven.

  16. Mihai Mihai

    Avatar van Mihai
    @coming soon

    Ikke niet snappen. Wat bedoel je?

  17. coming soon coming soon

    Avatar van coming soon
    Ik was begonnen aan een reactie.
    Vrije wil? Zijn we niet allemaal bezig met reageren? Heeft de vrije wil dan slechts de keuze als gebied om in te wonen?
    Wanneer kun je zelf bepalen? Ik zou het niet weten.
    En toen merkte ik dat ik nadacht over initiatief nemen.
    Is het zo iets minder warrig?

  18. Mihai Mihai

    Avatar van Mihai
    @coming soon

    Nu ben ik inderdaad nog verder verward. Maar wat ik weet is dat jij weinig initiatief neemt.

  19. coming soon coming soon

    Avatar van coming soon
    Akkoord. Ik neem weinig initiatief. Maak ik daarmee het probleem dat de vrije wil heeft zichtbaar?
    Anders gezegd: Maakt het niet uit of ik wel of niet initiatief neem, omdat er toch wel gebeurt wat er gebeuren moet?

  20. Mihai Mihai

    Avatar van Mihai
    @coming soon

    Oh, nee. Mijn opmerking over initiatief was off topic. Het was gedetermineerd door jouw bewering over initiatief en een bepaalde geschiedenis.

  21. coming soon coming soon

    Avatar van coming soon
    Ah. Ik begrijp het. Het was erg leuk Mihai.
    En voor iedereen die meeleest: Neem skilessen bij Mihai – je zult verstelt staan van je eigen mogelijkheden. Waar dit over gaat? Klik maar eens door naar de andere site van Mihai.

  22. Jacopone Jacopone

    Avatar van Jacopone
    @ Mihai: Het tijdstip van het weten, of dat voor of na de schepping is, is niet belangrijk voor wat mijn antwoord betreft.

  23. Ruud Zweistra Ruud Zweistra

    Avatar van Ruud Zweistra
    @coming soon,
    Een van de logische conclusies uit Mihai’s bijdrage (al oud hoor, trouwens): geloof in een almachtige god is pure onzin. Heb je daar moeite mee? Van welke denominatie ben je: joods, christelijk of mohammedaans?

  24. coming soon coming soon

    Avatar van coming soon
    Ik ga mijn hele leven al zonder geloof op pad.
    Tegelijkertijd weet ik dat de wetenschap niet alles kan verklaren. Misschien nog niet, misschien nooit.

Geef een reactie