Fuck Jürgen Habermas

De onlangs overleden, gevierde filosoof Jürgen Habermas is het bewijs dat zelfs de meest intelligente westerse intellectuelen niet in staat zijn om deugdelijke argumenten te formuleren of te begrijpen. Na de aanval van Hamas publiceerde Habermas de verklaring ‘Grundsätze der Solidarität’, samen met drie andere academici van de Frankfurter Schule: Nicole Deitelhoff, Rainer Forst en Klaus Günther. Ze betogen dat er, ongeacht persoonlijke opvattingen, een paar onwrikbare basisregels zijn waar we het allemaal over eens moeten zijn. Maar wie de tekst kritisch leest, ziet iets anders: een reeks drogredenaties, verpakt in academisch gezag.

De schrijvers stellen dat Israël het recht heeft om terug te vechten. Ze geven schoorvoetend toe dat je kunt discussiëren over de manier waarop Israël terugslaat. Vragen over de proportionaliteit van het geweld en het hoge aantal onschuldige burgerslachtoffers noemen zij logisch. Maar, zo waarschuwen ze direct: je gaat een grens over wanneer je Israël genocidale intenties toeschrijft.

Hun belangrijkste punt draait echter om antisemitisme. Wat er ook in het Midden-Oosten gebeurt, het mag nooit een excuus zijn voor Jodenhaat. Vanwege de gruwelen van de Holocaust is het beschermen van Joods leven en het bestaansrecht van Israël een ‘harde eis’ voor Duitsland. Iedereen heeft recht op vrijheid en veiligheid, stellen ze, en mensen die de oorlog gebruiken als smoesje om hun haat tegen Joden te uiten, moeten keihard worden aangepakt.

Tot zover klinkt het redelijk. Maar deze verklaring is fundamenteel in strijd met Habermas’ eigen levenswerk: de Theorie des kommunikativen Handelns. Habermas stelt dat mensen op twee manieren met elkaar omgaan. De eerste manier is ‘strategisch handelen’. Hierbij gebruik je taal om iets te winnen of iemand te manipuleren. Denk aan een politicus die stemmen wil trekken, een reclame die je iets wil verkopen, of iemand die een debat wil winnen in plaats van de waarheid te vinden. Het draait hier puur om succes en macht.

De tweede manier is ‘communicatief handelen’. Dit gebeurt wanneer mensen praten om elkaar écht te begrijpen. Denk aan vrienden die een ruzie oplossen, wetenschappers die de waarheid zoeken, of burgers die discussiëren over rechtvaardig beleid. Hier gaat het om begrip en waarheid. Habermas betoogde dat de samenleving moet steunen op dit communicatieve handelen. Alleen zo kunnen we samen beslissen wat waar, eerlijk en verstandig is, op basis van argumenten in plaats van macht. Bovendien doet iemand die spreekt volgens Habermas altijd drie claims: de claim van waarheid (‘wat ik zeg klopt’), de claim van juistheid (‘wat ik zeg is moreel gerechtvaardigd’) en de claim van oprechtheid (‘ik meen wat ik zeg’). Als één van deze drie ontbreekt, ontstaat er kortsluiting in de discussie.

En precies die kortsluiting veroorzaken Habermas en zijn co-auteurs in hun verklaring. Zij suggereren dat Palestina-supporters per definitie antisemieten zijn, zonder daarvoor enig bewijs te leveren. Hun solidariteit is exclusief gereserveerd voor Israël en de Joden. Er is geen greintje solidariteit te bekennen met de Palestijnen, die sinds 1948 van hun land zijn ontfutseld en sinds 1967 onder bezetting leven. Door Palestina-supporters met een simpele pennenstreek weg te zetten als antisemieten, maken de schrijvers zich schuldig aan een klassieke ad hominem. Ze weigeren het argument aan te gaan en vallen in plaats daarvan de persoon aan. Dit is puur strategisch handelen.

Daarnaast maken zij een non sequitur. Uit Duitslands historische verantwoordelijkheid voor de nazimisdaden volgt niet dat het land zijn huidige juridische verplichtingen mag negeren. Alle landen moeten zorgen dat Israël oorlogsrecht respecteert en de Palestijnen een onafhankelijk staat stichten. Echte solidariteit zou zijn geweest als Habermas had voorgesteld om zowel Hamas als de Israëlische leiders voor de nederzettingen bij het ICC te berechten.

Een analogie. Stel je voor dat een man zijn vrouw zwaar mishandelt. Uiteindelijk krijgt hij spijt. Hij voelt een speciale morele verplichting jegens haar om haar te beschermen. Dat is logisch. Maar deze plicht betekent natuurlijk niet dat hij haar vervolgens moet helpen om de kinderen van de buren te mishandelen. Historische schuld is geen vrijbrief voor medeplichtigheid aan hedendaags onrecht.

Met zijn intellectuele gewicht heeft Habermas wereldwijd mensen gemanipuleerd. Hij heeft geholpen om Duitsland opgesloten te houden in een zelfverheerlijkende bubbel. Duitsland is aan de zelfverheerlijking van zijn pro-Israëlische houding net zo verslaafd geraakt als een olifant die zijn eigen lul zuigt.