Sla over naar de inhoud

Debattrucs: De zelfkritiek als misleiding


Ik kreeg in een discussie/debat op het internet het verwijt dat ik niet zelfkritisch ben. Zoooo? Dat is niet niiiiiiiiks. En dat is inderdaad heel waar, ik ben niet zelfkritisch. Oh, jeetje, een paradox. De relevante vragen die er ontstaan zijn echter twee anderen:

1. Zou mijn vertoonde zelfkritiek de waarheid van mijn stellingen veranderen?
2. Is deze kritiek, dat ik niet zelfkritisch ben, een reglementaire discussiezet in een debat?


(1):
Stel dat ik zelfkritisch zou zijn. Stel dat ik mijn stellingen met gepaste regelmaat zou nuanceren. Kunnen we hieruit de conclusie trekken dat mijn stellingen meer kans hebben om waar te zijn? Nee, denk ik niet.

Het is inderdaad zo dat het vermogen om zelfkritisch te zijn in het algemeen je meer kans geeft om minder fouten te maken. Maar het uiten van zelfkritiek is geen bewijs dat je zelfkritisch bent.

Welnu, het uiten van zelfkritiek kan ook de kwade genius doen. Hij weet immers dat de maatschappij zelfkritiek als een deugd ziet. Het publiek ziet iemand die zelfkritiek uit en denkt: “Verrek, kijk wat een deugdelijke spreker. Hij lijkt betrouwbaar. Bovendien is het zelfkritische vermogen een eigenschap dat meer kans heeft om tot ware conclusies te leiden. Iemand die zelfkritisch is, heeft immers alle opties overwogen. Dus laten we maar deze spreker geloven.”

Heb je echter, als publiek, een mogelijkheid om te controleren of je met een oprechte zelfkritiek te maken hebt, of slechts met een manipulatietechniek? Nee eigenlijk niet. Dus na het horen van de zelfkritiek weet je niet meer dan daarvoor. Sterker nog, het enige wat je weet is dat je nu meer kans hebt dat iemand je probeert te manipuleren. Want bij de spreker zonder zelfkritiek weet je het zeker dat hij je niet met zelfkritiek probeert te manipuleren. Als een spreker zijn positie zonder zelfkritiek uitlegt, vertrouw ik hem veel meer dan een spreker, die zelfkritiek uit.

Dus zelfkritiek kan je zowel als een debattruc beschouwen als een drogreden, omdat het de waarheid van een stelling niet verandert.

(2):
Is nou de kritiek dat je niet zelfkritisch bent een reglementaire discussiezet, of is het een drogreden? Ten eerste, wat kan deze kritiek aantonen? Alleen dat de criticus geen zelfkritiek heeft waargenomen. Dat betekent niet dat je niet zelfkritisch bent. Dus als je dat hoort, moet je meteen vragen dat de criticus zijn standpunt bewijst. En hij kan het niet bewijzen, want hij kan je gedachten niet lezen. En alles wat je niet aannemelijk kan maken is een drogreden.

Dus hij weet niet of je zelfkritisch bent of niet. Hij weet slechts dat je het niet geuit hebt. En het uiten van zelfkritiek is, hebben we gezien, ook geen bewijs dat je zelfkritisch bent.

Sterker nog of je kritisch bent of niet, dat zegt niets over je huidige argument. Stel dat ik zeg: “jouw mening kan niet waar zijn omdat je niet kan voetbalen.” Herken je het? Ja, het is de ad hominem drogreden. Het is op persoon spelen en niet op de bal. Want zelfs de persoon zonder zelfkritiek, kan een argument hebben dat goed is. En waar er om gaat is het bewijzen of het ontkrachten van de stelling, niet van de persoon.

Als iemand je in een debat van het ontbreken van zelfkritiek beticht en er is een jury aanwezig, steek je vinger op en wijs de jury erop dat je met een ad hominem te maken hebt. Het herkennen van een drogreden zal door de jury met punten beloond moeten worden en je tegenstander zal met strafpunten opgezadeld zitten.

Conclusie: wees zuinig met je zelfkritiek en met de kritiek op het ontbreken van zelfkritiek.

Published inSofist Factory

13 Comments

  1. PeterV PeterV

    Avatar van PeterV
    @Mihai

    Je mag van mij best verwijzen naar de plek waar dat ‘verwijt’ gemaakt werd, hoor. Sterker zelfs, ik denk dat het beter/correcter is als je die verwijzing expliciet wel maakt.

  2. anoniem anoniem

    Avatar van anoniem
    …voorkom zelfkritiek zou ik zeggen. het betekent dat je niet goed nagedacht hebt, je mening herziet of relativeert en je partner(s) in het debat hebben dan te maken met iemand die (blijbaar) zomaar wat zegt. aan z’n volgende woorden moet je ook maar geen absolute waarde hechten.

    Wat anders is natuurlijk voortschrijdend inzicht. Je partner an met zo’n inventieve oplossing komen, zo’n oed doortimmerd verhaal hebben dat je moet zeggen: dat wist ik niet, had ik niet bij stilgestaan….etc.
    Maar is dit wel zelfkritiek? Die gedebiteerde wijsheden accepteren getuigt van volwassen debatteren en niet een bagatelliseren van je eigen inbreng.

  3. Mihai Mihai

    Avatar van Mihai
    @anoniem

    “…voorkom zelfkritiek zou ik zeggen. het betekent dat je niet goed nagedacht hebt, je mening herziet of relativeert en je partner(s) in het debat hebben dan te maken met iemand die (blijbaar) zomaar wat zegt. aan z’n volgende woorden moet je ook maar geen absolute waarde hechten.”

    Daar heb ik niet aan gedacht en ben ik het mee eens. Het is een debattechniek, die inderdaad niks toevoegt, maar je hebt zelf niets gedaan om het te doen. Dus niemand kan je verwijten dat je iets hebt gedaan, dat op twee manieren geïnterpreteerd kan worden. Het is ook een beetje zeker van jezelf overkomen, want als je zelf aan jezelf twijfelt, dan twijfelt je publiek er ook aan. Je tegenstander ziet je zwakheid ook en gaat het aangrijpen om je te verteren. Of het gaat het aangrijpen om iets anders te bewijzen, dat hij geen zwakke, gewonde tegenstander aanvalt, dus dat hij nobel en zachtaardig is. Zelfkritiek kan dus ook tegen jezelf werken. Ik begin eigenlijk trots op mijzelf te zijn dat ik geen zelfkritiek uit.

  4. Mihai Mihai

    Avatar van Mihai
    Ik ben iets vergeten. Aan de andere kant, de mensen die zelfkritiek, zelfrelativering en zo gebruiken, gaat ze van zichzelf toch dingen bekritiseren die irrelevant zijn, die geen gevolg hebben voor de stelling. Dat doen ze ook als ze met jou eens zijn. Ze zijn met kleine punten eens, dat sowieso vanzelfsprekend zijn, of totaal irrelevant om tegen te spreken. Daarmee creëren ze de schijn dat ze open minded zijn, dat ze een de goede kanten van een argument erkennen. En als het op kritiek aankomt, dan lijkt hun kritiek sterker omdat het feit dat ze de goede kanten hebben herkend, de grotere kans geeft dat ze alles goed overwogen hebben, dus dat hun kritiek echt terecht is. Sterker nog, daarna gaan ze jou verwijten dat je nooit met hun eens bent geweest, dus dat je star bent, dogmatisch, terwijl zij wel met jou eens zijn geweest. Gewoon debattrucs.

  5. PeterV PeterV

    Avatar van PeterV
    @Mihai

    Het valt niet mee om mij goed te lezen hè? Ik schrijf ook zò vaag. Nou ja, laat ik hier grosso modo herhalen wat ik %C2%92 al eerder schreef, in de hoop dat andere lezers het wèl begrijpen:

    Ik heb er geen enkele moeite mee als je schrijft: Kijk nu wat mijn discussiepartner hier schrijft. Sterker, ik vind dat alleen maar correct, want op die plekken heb ik je van repliek gediend en kan het publiek er zelf over oordelen op basis van wat beiden schreven.

    Waar ik tegen protesteerde, was dat je in een reactie aan Ruud Zweistra mijn naam gebruikte bij het noemen van een voorbeeld van een drogreden: … de ad misercordiam (bijvoorbeeld als Peter de slachtofferrol speelt)…

  6. PeterV PeterV

    Avatar van PeterV
    Herhaling, want de link viel weg door een spatietje teveel.

    @Mihai

    Het valt niet mee om mij goed te lezen hè? Ik schrijf ook zò vaag. Nou ja, laat ik hier grosso modo herhalen wat ik %C2%92http://www.volkskrantblog.nl/bericht/49399%C2%92 al eerder schreef, in de hoop dat andere lezers het wèl begrijpen:

    Ik heb er geen enkele moeite mee als je schrijft: Kijk nu wat mijn discussiepartner hier schrijft. Sterker, ik vind dat alleen maar correct, want op die plekken heb ik je van repliek gediend en kan het publiek er zelf over oordelen op basis van wat beiden schreven.

    Waar ik tegen protesteerde, was dat je in een reactie aan Ruud Zweistra mijn naam gebruikte bij het noemen van een voorbeeld van een drogreden: … de ad misercordiam (bijvoorbeeld als Peter de slachtofferrol speelt)…

  7. Mihai Mihai

    Avatar van Mihai
    @Peter

    Het is goed, ik haal je naam daar weg.

    Morgen schrijf ik een blog over die reactie van 50 woorden. Je kunt dus daarop reageren.

  8. PeterV PeterV

    Avatar van PeterV
    Nou vooruit maar. 😉

  9. Partout Partout

    Avatar van Partout
    Als je in het openbaar Advocaat van de Duivel speelt tav iets wat jij zelf als stellig poneert en als je jezelf kritisch bevraagt of je standpunt zelfs soms ter discussie stelt, maakt dat een zeer gezonde zelfkritische indruk.
    Dat is dan overduidelijk geen debatteertruc.

  10. Mihai Mihai

    Avatar van Mihai
    @Partout

    ==maakt dat een zeer gezonde zelfkritische indruk.==
    Dat zeg, het maakt indruk, het creëert de schijn. Maar de vals speler kan hetzelfde doen. Dus als iemand zelfkritiek uitoefent weet je nooit of hij de goede speler is of de vals speler. Dus zelfkritiek zegt niks over een argument, of het geldig is of niet. Het manipuleert slechts het publiek.

Geef een reactie