De drogreden in het verkiezingsprogramma van de SGP

De SGP schrijft in haar verkiezingsprogramma dat zij kiest voor “de enige democratische rechtsstaat in het Midden-Oosten”. Daarmee neemt de partij kritiekloos een frame van Israël-supporters over. Ook het CIDI verspreidt dit frame onder politieke partijen. In hun documenten staat dat “Israël de enige volwaardige democratie in het Midden-Oosten” is. Dit is een retorische truc.

Een zoektocht in LexisNexis op 1 september 2025 naar de term leverde 741 artikelen op. Het zijn bijna allemaal bijdragen van Israël-supporters. Maar een argument is pas geldig als de premissen relevant zijn. Wie zegt: “Het gras is groen dus jouw portemonnee is van mij,” roept de vraag op: wat heeft dat ermee te maken? Zelfs als Israël een democratie zou zijn, doet dat er niet toe. Er bestaat geen regel in het volkenrecht die democratieën extra rechten geeft op bezet gebied. Er is ook geen regel die democratieën toestaat genocide, apartheid of oorlogsmisdaden te plegen.

Het Internationaal Gerechtshof stelde in 2024 dat de Palestijnen recht hebben op honderd procent van de bezette gebieden. Israël moet de bezetting beëindigen en alle nederzettingen ontmantelen. Andere staten zijn verplicht te zorgen dat dit gebeurt. Het maakt daarbij geen enkel verschil of Israël zichzelf een democratie noemt.

Drie reflexen

Waarom werkt deze drogreden dan toch zo sterk? Omdat ze drie psychologische reflexen aanspreekt.

Eén: sociaal darwinisme. De slogan suggereert dat wie superieur is meer rechten heeft. Israël wordt neergezet als superieur en Palestijnen als inferieur. Dat was ook de redenering van koloniale machten toen de VN in de jaren veertig discussieerde over de verdeling van Palestina. Pro-Israëlische landen vonden dat Arabieren de meerderheid vormden maar “inferieur” waren en daarom geen Joden mochten overheersen. Een onwetende meerderheid mocht volgens hen geen intelligente minderheid domineren.

Twee: democratie staat gelijk aan legitimiteit. Democratie roept beelden op van checks and balances en onafhankelijke media. Daardoor lijkt alles wat in een democratie gebeurt automatisch rechtmatig. Toen Amnesty International stelde dat Israël apartheid pleegt antwoordde de Nederlandse regering dat Israël “een pluriforme democratische rechtsstaat” is. De boodschap was duidelijk: als Israël een democratie is kan het onmogelijk ernstige misdaden plegen. Wat misdadig lijkt moet wel een onbekende legitieme reden hebben.

Drie: de ingroup-bias. Mensen trekken hun eigen groep voor. Door Israël in termen te beschrijven die op ons lijken wordt die bias aangesproken. Israël voelt als “wij” en Palestijnen als “zij”.

Democratie of schijn?

Behalve een drogreden is het ook feitelijk onjuist dat Israël een democratische rechtsstaat is. Politicoloog Dahlia Scheindlin laat in The Crooked Timber of Democracy in Israel zien dat de Israëlische democratie van meet af aan wankel was. Democratische idealen werden steeds ondergeschikt gemaakt aan het zionistische streven naar een Joodse meerderheid. In de Onafhankelijkheidsverklaring van 1948 ontbreekt zelfs het woord democratie. Een grondwet kwam er niet om te voorkomen dat rechten van Palestijnen zwart op wit werden vastgelegd in een staat die zichzelf als Joods definieerde. In de bezette gebieden werden democratische principes helemaal opzijgeschoven. Het doel was land veroveren en Palestijnen verdrijven.

Een echte democratie is bovendien altijd ook een rechtsstaat. Israël respecteert het volkenrecht echter niet. Juristen David Kretzmer en Yaël Ronen tonen in The Occupation of Justice aan dat zelfs het Israëlische Hooggerechtshof systematisch de meest problematische praktijken van de bezetting heeft gelegitimeerd: nederzettingen, martelingen, landonteigening, deportaties en sloop van huizen. In de context van de bezetting is Israël dus geen rechtsstaat maar een regime dat het recht aan zijn laars lapt.

Gevaarlijke gevolgen

Het frame van “de enige democratie in het Midden-Oosten” is dus een drogreden die ernstige gevolgen heeft. Het verhult misdaden en manipuleert politici en burgers om Israël rechten toe te kennen die het volkenrecht juist uitsluit. Democratie is geen vrijbrief voor bezetting en onderdrukking.