In het hoofdredactioneel commentaar van 10 oktober gebruikt de Volkskrant twee keer de termen ‘genocide’ en ‘genocidaal’ om het Israëlische geweld in Gaza te beschrijven. Dat is opmerkelijk. Precies een jaar geleden schreef de hoofdredacteur nog een opiniestuk met de titel: “Waarom de Volkskrant niet het woord ‘genocide’ gebruikt voor het leed in Gaza”. Wat is er veranderd?
Zijn argumenten van vorig jaar zijn nog altijd van toepassing: er is nog steeds geen uitspraak van een rechtbank die vaststelt dat Israël genocide pleegt; het begrip genocide is beladen, zeker gezien de geschiedenis van de Holocaust; terughoudendheid in taalgebruik is geboden; en het is aan rechters, niet journalisten, om zulke zware termen te hanteren.
Maar vandaag zijn die overwegingen opeens niet meer doorslaggevend. Wat dan wel? Het aantal doden. Beelden van verwoesting. De zichtbaarheid van het geweld. En dat bevestigt een ongemakkelijke conclusie: pas als het aantal slachtoffers groot genoeg is, verandert het taalgebruik. Massaal sterven doorbreekt de psychologische en journalistieke drempel om woorden als ‘genocide’ in de mond te nemen.
Dat mechanisme is pervers. Tijdens periodes van relatieve rust sterven jaarlijks honderden Palestijnen. Te weinig blijkbaar, om de westerse publieke opinie te raken. Het sterven gebeurt dan verspreid over het jaar, verstopt in nieuwsflarden en persberichten. In die context krijgt Israël altijd het voordeel van de twijfel. Misschien was het zelfverdediging. Misschien een reactie op een aanval. Misschien een vergissing.
Zolang de doden vallen in een tempo dat het publiek niet emotioneel mobiliseert, blijven kranten voorzichtig, blijven politici stil en blijven regeringen afzijdig. Israël weet dat. Het weet dat de Westerse pers structureel onderrapporteert zolang het geweld onder de radar blijft. Dat leidt tot een status quo waarin Israël jaar na jaar land inpikt, nederzettingen uitbreidt en Palestijnen verdrijft — zonder noemenswaardige gevolgen.
De logica is wrang maar rationeel: hoe groter het geweld, hoe groter de kans op internationale druk. Of zoals ik het formuleer: hoe meer doden, hoe beter. Alleen collectieve slachtingen dwingen reacties af. Pas bij tienduizenden doden durven media ‘genocide’ te benoemen. Pas bij bombardementen op ziekenhuizen en VN-scholen komen westerse regeringen in beweging. Pas dan zien we moties in parlementen, sancties en diplomatieke stappen.
En inderdaad: de slachting in Gaza heeft iets in gang gezet. De publieke opinie verschuift. Demonstraties worden massaler. Bedrijven trekken zich terug. Zelfs de Europese Commissie overweegt nu handelssancties. De Amerikaanse steun voor Israël brokkelt af, ook onder Joodse Amerikanen. Dat is nieuw. Maar het is geen gevolg van juridische helderheid. Westerse landen erkennen Palestina als staat. Zelfs de Britse premier Keir Starmer, die “zionisme zonder kwalificaties steunt”, die Jeremy Corbyn onttroonde vanwege diens belofte om Palestina te erkennen, erkent nu zelf de Palestijnse staat. Het is het gevolg van het onvermijdelijke: wie te veel mensen doodt, roept weerstand op.
Zelfs de Volkskrant, jarenlang voorzichtig in haar woordgebruik, maakt nu een draai. Maar het feit dát de krant nu pas het woord ‘genocide’ durft te gebruiken, laat vooral zien hoe hoog de drempel is. Kennelijk moet er eerst een collectieve catastrofe plaatsvinden voordat men erkent wat al jaren aan de gang is: een langzame, systematische campagne van verdrijving en vernietiging.
In slow motion genocideert Israël de Palestijnen, onder de radar van de internationale gemeenschap. Jaar na jaar wordt er gebouwd op bezet gebied, verdwijnt Palestijns land en wordt het leven onleefbaar gemaakt. En zolang dit gebeurt in kleine porties, kijkt de wereld weg.
Dat is waarom het irrationeel is om te hopen op vrede, zolang de structuren van onverschilligheid blijven bestaan. De hoop dat een wapenstilstand het einde betekent van het geweld, is misplaatst. Tenzij deze wapenstilstand leidt tot concrete druk, tot het afdwingen van een Palestijnse staat, zal Israël terugkeren naar de oude strategie: geduldig koloniseren, verdrijven en doden — net onder de drempel van verontwaardiging.
Wie werkelijk vrede wil, moet erkennen wat deze oorlog heeft blootgelegd: dat enkel massaal lijden de Westerse wereld in beweging brengt. En dat, zolang die morele inertie blijft bestaan, het geweld onvermijdelijk zal terugkeren — totdat de volgende ‘genocide’ eindelijk weer woorden krijgt.
Geredigeerd door Pascale Esveld
Je beste blog tot op heden, alle hulde!