Skip to content

Mag Breivik de rechtbank niet erkennen?

“Ik erken deze rechtbank niet, omdat u uw mandaat hebt gekregen van de Noorse politieke partijen die het multiculturalisme steunen”, vertelde Breivik de rechters. Een heel interessante vraag: met welk recht mag de maatschappij gedragsregels aan een individu opleggen?

Stel je voor, je wordt 18 jaar oud en je realiseert je dat je geen enkele plicht hebt om de wetten te volgen. Waarom zou de groep gerechtvaardigd zijn om zijn gedragsregels aan jou op te leggen en jij niet gerechtvaardigd zijn om jouw gedragsregels op te leggen aan de groep?

We kennen meer voorbeelden. Mohammed Bouyeri – de moordenaar van Theo van Gogh – erkende de rechtbank niet. Milosevic ook niet. In deze drie gevallen vinden we dat deze drie personen geen argument hebben. Maar er zijn ook andere gevallen denkbaar:

Voorbeeld 1:

Stel je bijvoorbeeld voor dat je een minderjarig meisje bent in een dorp in Afghanistan en dat je verkracht wordt door een pedofiel. Stel je voor dat de rechtbank je tot steniging veroordeelt. Heb je een plicht om de rechtbank te erkennen en jezelf te laten stenigen?

Voorbeeld 2:

Stel je voor dat je een Jood zou zijn tijdens Nazi Duitsland. Het is bekend dat de Jodenvervolging tot in het kleinste detail in de wet was vastgesteld. Ben je als Jood verplicht om een nazi-rechtbank te erkennen en jezelf te laten uitroeien?

Voorbeeld 3:

Stel je voor je bent een homo in Iran. Ben je verplicht om de rechtbank te erkennen, die jou de doodstraf oplegt?

Voorbeeld 4:

Alan Turing – ja de grootste Britse wiskundige – was in Groot-Brittannië voor homoseksualiteit veroordeeld. Hij mocht kiezen tussen chemische castratie en gevangenisstraf. Was Alan Turing verplicht om zijn straf te ondergaan, of was hij gerechtvaardigd om de rechtbank te betwisten?

Voorbeeld 5:

Een paar dagen geleden heeft Europese Hof voor de Rechten van de Mens Duitsland in gelijk gesteld in een rechtszaak aangespannen door een man, die veroordeeld was voor een seksuele relatie met zijn zus. Het blijkt dat de meerderheid van de Europese landen dit soort vorm van vrijwillige incest verbieden. Waarom zou deze Duitser de Duitse rechtbank erkennen?

Voorbeeld 6:

Denk aan de Franse revolutie, aan de Arabische lente of aan de revoluties in Oost-Europa. Hier is een groep mensen, die de wetten niet meer erkent en het hele systeem omver werpt. Ik heb meegedaan met de anticommunistische revolutie in Roemenië en ik weet dat ik het systeem en een gedeelte van haar wetten niet erkende. Bijvoorbeeld als ik betrapt op diefstal zou zijn geweest, zou ik een straf van de rechtbank gerechtvaardigd vinden. Maar als ik veroordeeld zou zijn omdat ik een mop over de dictator had verteld, zou ik de rechtbank ook niet erkennen.

Voor zover dat ik het weet zijn er geen critici in de wereld geweest, die zouden zeggen dat wij geen vrijheid hadden om in opstand te komen tegen de dictator Ceausescu. En zelfs als een buitenlander mij zou hebben verteld dat ik niet in opstand mocht komen, zou ik beantwoorden: “bemoei je met je eigen zaken.” En als een Roemeen mij zou hebben proberen tegen te houden, zou ik me vrij voelen om die Roemeen te doden.

Andere voorbeelden

Zie Stephen Gough, de slurpatokrasser, Mohammed Merah, en Osama bin Laden.

Gebrekkige kennis

Stel je voor dat je een opstand tegen een dictatuur acceptabel vindt. Ik vind bijvoorbeeld de voorbeelden 1, 2, 3 en 6 evidente voorbeelden waar opstand gerechtvaardigd is. Als ik bijvoorbeeld een minderjarig verkracht meisje zou zijn, zou ik geen enkel plicht hebben om mijzelf te laten stenigen. Sterker nog ik zou vrij zijn om me met geweld te verzetten. En als het niet anders kan, zou ik ook vrij zijn om de hele groep te doden, de groep die mij zou willen stenigen; ongeacht of het een dorp is, een land of de hele wereld.

Het probleem van een opstand is dat we gebrekkige kennis hebben. Wanneer is het een dictatuur een dictatuur en wanneer is een regime gerechtvaardigd? Neem Breivik bijvoorbeeld. Hij is waarschijnlijk psychisch normaal en hij gelooft alsnog dat het regime een van zijn fundamentele rechten schendt, dat er geen andere mogelijkheid bestaat dan gewelddadige opstand. Mijn stelling is dat tussen de gedachtegang van Breivik en mijn gedachtegang tijdens de Roemeense revolutie geen enkel verschil bestaat (op het eerste gezicht). Het is dus mogelijk om rationeel te zijn, psychisch gezond, en alsnog tot de conclusie te komen dat een systeem een dictatuur is, waartegen gewelddadig verzet gerechtvaardigd is, ongeacht of het systeem gerechtvaardigd is of niet.

Aantal deelnemers is irrelevant

Is er een verschil tussen het feit dat Breivik alleen was en ik met een groep? Nee. Immers als je het verkrachte meisje in Afghanistan zou zijn, zou je nog steeds gelijk hebben om in opstand te komen, ook als het hele land of de hele wereld gelooft dat jij gestenigd dient te worden. Zie ook mijn blog “Doodslag voor Waarderelativisme”.

Stel je voor dat de moslims in Nederland ooit een meerderheid worden, een revolutie plegen en een dictatuur invoeren. Is hun revolutie gerechtvaardigd? Nee. Dus het aantal mensen dat gelooft dat opstand gerechtvaardigd is, is geen goed criterium om de opstand te rechtvaardigen.

Tegen opstand

Dus de vraag is of je ooit vrij bent om de wetten te betwisten en in welk geval? Er zijn mensen – zoals Edmund Burke, die elke opstand verwerpen. Burke meende dat als een systeem slecht is, dan moet je het systeem langzaam veranderen, millimeter bij millimeter.

Aan de ene kant zit er wat in. Immers, een vreedzame verandering kost geen mensenlevens. En er is ook een goed argument voor millimetrische veranderingen. In feite doen we dat met pilotprojecten; we experimenteren met een maatregel en kijken of de maatregel in de praktijk net zo goed werkt als op papier. Pas als de maatregel goede resultaten boekt, gaan we hem invoeren. Zie bijvoorbeeld het experiment met 130km/uur snelwegen.

We zouden zelfs kunnen zeggen dat Engeland dezelfde democratische veranderingen heeft bereikt als Frankrijk, maar zonder revolutie. Het is dus maar de vraag of langzame veranderingen niet beter zijn dan revoluties.

Maar aan de andere kant, werkt dit in het voordeel van de onderdrukkers. Immers, alle dictators kunnen roepen langzaam moet veranderen, zonder gewelddadige opstand, als je de dictatuur niet leuk vindt. En ondertussen zorgt de dictator dat er geen verandering komt en wie anders denkt verdwijnt.

Precies dezelfde argument gebruiken de aanhangers van de verlichte-dictators-theorie. Zij brengen dictators in het zadel of steunen dictators in bepaalde landen met de smoes dat deze verlichte dictators zijn, die het land millimeter bij millimeter zullen veranderen. En ondertussen worden de aanhangers van deze theorie heel rijk door de roof die hun ‘verlichte’ dictator op zijn eigen bevolking pleegt.

Een model voor opstand

Wanneer mag je je tegen een systeem of tegen regels in een systeem verzetten?

De Hemelpositie

Stel je voor dat je een lichaamsloze geest bent, ergens in de hemel voordat je geboren bent en je wilt een contract afsluiten met alle andere mensen. Je bent in een debat- en onderhandelkamer en je debatteert en onderhandelt met de rest van de toekomstige wereldbewoners welke gedragsregels, welke (morele) wetten op aarde moeten gelden om je leven zinvol te maken. Je weet echter niet van tevoren in welk lichaam je geboren zult worden. Je kan een man of vrouw zijn, blank of zwart, gelovig of atheïst, rijk of arm, slim of dom, superfit of (geestelijk) gehandicapt. Je weet dus absoluut niks van de toekomstige toevallige eigenschappen; immers moraal is schuw voor willekeur. Ik heb de Hemelpositie hier uitgebreid uitgelegd.

De gekozen regels zijn regels in overeenkomend met ons overlevingsinstinct; regels die levens verlengen en fundamentele biologische en psychologische behoeftes (biopsyx) bevredigen.

De Hemelpositie is belangrijk om te bepalen welke gedragsregels gerechtvaardigd zijn en welke niet. Als een wet of een morele regel overeenkomt met een gedragsregel dat je vrijwillig zou accepteren in de Hemelpositie, dan is deze gedragsregel bindend.

Deze bindendheid is geen alles of niets toestand. Sommige regels zijn meer bindend en anderen minder. Hun bindendheid is afhankelijk van de zekerheid die we hebben dat ze overeen komen met de regels in het oorspronkelijke contract.

Voor sommige regels is het evident dat zij overeenkomen met ons overlevingsinstinct en met het bevredigen van biopsyx. Het verbood op moord, roof e.d. verlengen levens. De wet die ons dwingt om aan de rechterkant van de weg te rijden, is ook bindend, want als we aan beide kanten zouden rijden, zouden er meer doden vallen.

Andere regels zijn minder evident. Het is misschien niet wetenschappelijk aan te tonen dat een inkomstenbelasting van 30% de levens meer of minder verlengt dan 31% belasting. Noch is het misschien aan te tonen of er meer of minder biopsyx worden bevredigd.

Deze wetten zijn bindend zolang ze geen biopsyx schenden. Bijvoorbeeld de wetten tegen homoseksualiteit in de tijden van Alan Turing, of de Europese wetten tegen vrijwillige incest met volwassen familieleden schenden fundamentele behoeftes van homoseksuelen of van mensen die met hun broers seks willen hebben. Dus Alan Turing was niet verplicht om zich aan die wetten te onderwerpen. Als hij asiel kon krijgen in een ander land, dan was hij volstrekt vrij om te vluchten.

Maar was Turing vrij om geweld te gebruiken? Dat weet ik nog niet. Het is echter evident dat het verkrachte meisje in Afghanistan zich met geweld mag verzetten. Immers haar leven is in gevaar. Hetzelfde geldt voor de voorbeelden 1, 2 en 3.

Het hele systeem

We moeten ook rekening houden met het volledige systeem. Als er slechts een paar foute regels bestaan, dan is opstand minder gerechtvaardigd. Als er vreedzame manieren bestaan om het systeem binnen een redelijke tijd te veranderen, dan is opstand ongerechtvaardigd. Maar als het systeem als geheel systematisch biopsyx schendt, dan is opstand meer gerechtvaardigd dan niet. Er is dus geen duidelijk punt waar opstand gerechtvaardigd is.

Sommige systemen zijn evident fout. Het is evident dat de dictaturen in Oost-Europa, in de Arabische landen of tijdens Nazi-Duitsland als systeem in hun geheel fout waren en dat ze veel biopsyx schonden.

Voorzichtigheid

Omdat we een beperkt kennisvermogen hebben, dienen we daarmee rekening te houden. Het is beter om een bepaalde mate van onderdrukking te accepteren, dan met een verkeerd argument andere mensen te doden.

Je buurman zou bijvoorbeeld ook kunnen geloven dat we in een dictatuur leven, en geloven dat een aanslag gerechtvaardigd is, of denken dat jij een dergelijke dictatuur in leven houdt. Je wilt niet dat je buurman jou opblaast. Je verwacht dat hij heel sceptisch en heel kritisch naar zijn eigen wereldbeeld kijkt. En pas als hij een hoge mate van zekerheid heeft, pas op dat moment mag hij zich tegen jou verzetten – als jij de dictator zou zijn, of als jij een tiranniek regime in leven houdt.

Als jij van je buurman dat verwacht – dat hij zijn gedachten heel streng controleert voordat hij in opstand komt – dan heb je zelf ook dezelfde plicht om opstand zoveel mogelijk uit te stellen. Je moet goed kijken hoeveel gedragsregels jouw biopsyx schenden en in welke mate. Maakt het systeem je leven vele jaren korter?

In het kort

Hoe evidenter een gedragsregel biopsyx schendt, hoe minder bindend het is, en hoe gerechtvaardigder je bent om de regel te schenden of je ertegen te verzetten. De bindendheid is dus relatief, niet absoluut. Als de regels je leven in gevaar brengen, dan heb je ook meer vrijheid om geweld te gebruiken. Hoe meer van dit soort regels een systeem heeft, hoe minder legitiem het systeem wordt. We moeten de regels vanuit de Hemelpositie evalueren en kijken of we in de Hemelpositie zouden willen dat deze regels aan anderen opgelegd worden en of wij een contract vrijwillig zouden ondertekenen waarin we ons binden om deze regels te respecteren.

Breivik

Als je het boek van Martin Bosma leest, zie je dat hij gelooft dat alle lagen van de maatschappij geïnfiltreerd zijn door linkse-kerkers. Hij ziet ze overal krioelen – in kranten, universiteiten, regering. Overal. Ik zie ook andere Wilders-fans of rechtse types die zich onderdrukt voelen en soms zelf suggereren dat er een opstand komt als zij hun zin niet krijgen. Wilders gelooft ook dat Nederland in de toekomst een sharia-staat wordt, met stenigingen en alles. Breivik spreekt ook op een recht op een eigen identiteit en gelooft dat deze identiteit bedreigd is door multiculturalisme. Hebben deze mensen dan het recht op opstand?

Om die vraag te beantwoorden zou men de volgende vragen moeten beantwoorden:

(1)   Wat zou men in de Hemelpositie denken?
(2)   Bestaat er een identiteit?
(3)   Is de behoefte aan deze identiteit onderdeel van de fundamentele biologische en psychologische behoeftes?
(4)   Zo ja, heeft deze behoefte voorrang op andere behoeftes?
(5)   Is er een islamitische invasie?
(6)   Wat is de kans dat de moslims een meerderheid worden en dat zij de democratische rechtsstaat in een sharia-dictatuur veranderen?
(7)   Is er geen vreedzame manier om het doel van Breivik binnen een redelijke tijd te realiseren?

Zie bijvoorbeeld dat Noorwegen een van de hoogste rule of law index in de wereld heeft:

[widgetkit id=4642]

Published inFilosofiePolitiek

14 Comments

  1. nat kutje nat kutje

    Stel je voor dat we alle geschifte Roemenen weer eens lekker terug zouden sturen. Het zou ons een eindeloze hoeveelheid dom gezwam en emmers paardensperma besparen

  2. Bobb Lod Bobb Lod

    Je schreef: De gekozen regels zijn regels in overeenkomend met ons overlevingsinstinct; regels die levens verlengen en fundamentele biologische en psychologische behoeftes (biopsyx) bevredigen.
    Wat is biopsyx?

    Wie is ‘ons’ want er zijn een heleboel mensen die de regels aan hun laars lappen, een weinig IQ, achterstand hebben in het onderwijs, ondervoed, verkracht, in armoede leven enzovoorts. Zou het niet zo zijn dat ‘ons’ de mensen met hersens zijn die de macht hebben en geen enkele ruimte laten aan de ander die dit zo node mist?

    Populisme is niet voor niets zo populair.

    Ik denk dat intellectuele de wereld willen overnemen en ieder die niet het niveau heeft van een gezond verstand kan de biobak in. Dat is wat ik zie.

    Waarom zou je een rechtbank accepteren die (zie boven) deze regels hanteert en niet kijkt hoe iemand genetisch, foetaal enzovoorts niet de hersens heeft van die van ‘óns’?

    Intellectuele afbraak om de mindere in de afval bak te dumpen?

    Zou Breivik onder een scan er anders uit zien dan …. vul maar zelf in. Ik denk het niet, maar de een moord en de ander vernietigt op een intellectuele manier, slim en uiterst ingenieus. Het is een groot taboe om hier over te praten. Och, je weet het wel.

    Gebruik niet van die wrede voorbeelden, hoeft niet of het heeft met jou te maken, je verleden en opgegroeid te zijn tussen geweld.

  3. Bobb Lod Bobb Lod

    Ik wilde ook nog schrijven: Ieder de scan in dan pas weten we wie ONS is.

  4. Mihai Mihai

    biopsyx is de afkorting die ik heb bedacht voor “fundamentele biologische en psychologische behoeftes “

  5. Mihai Mihai

    ==Wie is ‘ons’==

    Ik heb het over rationele personen, die niet weten we ze zijn. Dus die geesten in de Hemelpositie. Ze zijn ook ideaalrationeel, dus een beetje de elite van intelligentie. Geen domme geesten.

  6. kitty kitty

    De enige keus die je hebt als individu is via een legale manier proberen de wetten te wijzigen als je ze niet erkent. Zolang je dat niet lukt, zijn ze wel op je van toepassing. Of je ze erkent, of niet.

  7. Mihai Mihai

    @kitty

    Dus als jij een verkracht meisje zou zijn in Afghanistan, zou je jezelf laten stenigen als je de wetten niet kan veranderen?

  8. Anders Breivik mag van alles vinden, hij mag het zelfs zeggen tijdens de zitting, maar hij is uiteindelijk overgeleverd aan de rest van de wereld, en die willen wisselgeld voor hun vermoorde kinderen. En ze willen beschermd worden tegen gevaarlijke gekken.

  9. Mihai Mihai

    Maar Mubarak, Gaddafi en Ceausescu wilden ook beschermd worden tegen gevaarlijke gekken.

  10. kitty kitty

    Bij barbaarsheid helpt slechts vechten of vluchten.

    Maar we vergelijken nu dingen die niet gelijk zijn.

    De reactie is afhankelijk van de mogelijkheden.

  11. Als iedere verdachte net zo lang van rechter mag wisselen tot er iemand gevonden is die precies zo denkt als hij, dan zal er niemand meer veroordeeld worden. We zijn dus op zoek naar een rechter die vindt dat men het recht heeft om te doden, ook als men niet wordt aangevallen of aantoonbaar hinder ondervindt. Kortom, iemand die de pre-emptive strike goedkeurt. Zou jij zo’n rechter geschikt achten voor zijn of haar beroep?

  12. helena helena

    Moeilijk!

    wetende hoe hoog Noorwegen scoort in die “rule of law” denk ik dat hij dat dan wel mag wensen (de rechtbank niet erkennen) maar dat in het voorbeeld van Noorwegen dit niet echt haalbaar is.

    het punt is alleen dat als je in een land woont als Afghanistan (zie het voorbeeld dat jij aanhaalt) het niet mogelijk is om de rechtbank niet te erkennen). maar daar heb jij het zelf ook al over eigenlijk.

    iets anders : (maar wel in verband met de rechtszaak en breivik) :

    ik vroeg me opeens af : stel nou dat het een moslim was geweest die had gedaan wat Breivik deed, zou er dan een zelfde soort van proces gevoerd zijn? Ook dat er veel naar buiten wordt gebracht (openbaarheid) en ook met al die journalisten erbij?

    Ik denk verder dat er in de VS als Breivik daar zijn aanslagen had gepleegd, er ook weer een ander proces zou zijn gevoerd. Maar hij zou niet naar guantanamo bay gebracht worden… .

    ik kwam iets eerder deze avond opeens op deze gedachtegang. Naar aanleiding van een opiniestukje in de papieren Volkskrant van Peter Giesen.

  13. Karen de Vries Karen de Vries

    Je Biopsyx is een boeiend uitgangspunt, maar er vallen volgens mij toch wel gaten in te prikken.

    Ik geef je nog een voorbeeld, ter overdenking (en hopelijk ter aanscherping ;).

    De VS vielen Irak binnen en verdreven een dictator. Aanvankelijk was een relatief groot deel van de bevolking daar blij mee, maar de afgelopen tien jaar zijn er meer doden gevallen dan onder de hele periode Hoessein. Alleen is dat niet (alleen) door toedoen van de bezettingsmacht, maar juist door het gewapende verzet daartegen. Als men de beoogde democratisering op zijn beloop had gelaten dan was de kans op meer vrijheid en meer welvaart groter geweest dan nu en hoogstwaarschijnlijk waren er dan ook veel minder doden te betreuren geweest. De VS heeft natuurlijk wel een flinke vinger in de Irakese oliepap gekregen, maar dat is volgens de Biopsyx nog geen rechtvaardiging.

    Het zou namelijk – als ik het goed begrijp – pas gerechtvaardigd zijn om geweld te gebruiken als er meer levens verloren gaan onder het bestaande systeem c.q de huidige situatie en mensen moeten minder vrijheid en/of een aantal onrechtvaardigheden accepteren en op een vreedzame wijze proberen te veranderen, zolang hun leven niet in het geding is.

    De VS steunden Hoessein ooit nog – en steunen een aantal andere dictatoriale regiems nog steeds – met eenzelfde redenering ter rechtvaardiging. Immers, als die dictators er niet zaten dan zou er iets veel ergers voor in de plaats komen (de fundamentalisten, zoals in Iran bijvoorbeeld).

    Die steun is natuurlijk puur opportunistisch en duurt zolang de belangen van de VS veilig worden geacht. Hoessein viel uit de gratie toen olie wilde gaan verkopen voor euro’s in plaats van dollars bijvoorbeeld (en niet omdat er chemische wapens waren, net zo min als het nucleaire programma van Iran de werkelijke reden is om Iran te gaan bombarderen, Iran heeft namelijk precies hetzelfde plan, als ze het al niet uitvoeren, maar ik hou het niet meer zo bij tegenwoordig).

    http://en.wikipedia.org/wiki/Petrodollar_warfare

    De werkelijke reden voor de invasie in Irak valt dus niet te rechtvaardigen en de chemische wapens zijn nooit gevonden. Maar dan nog blijft staan dat het gewapend verzet van de afgelopen tien jaar meer levens heeft gekost dan het accepteren van een (zij het kapitalistische) democratisch systeem (die mensen bovendien meer kans geeft hun belangen op vreedzame wijze te behartigen dan welke andere dictatuur dan ook) hoogstwaarschijnlijk had gedaan.

    Waarom is het verzet daartegen dan toch gerechtvaardigd? De Biopsyx regelgeving volstaat niet. Blijkbaar zijn er toch situaties denkbaar waarin het aantal mensenlevens dat in het geding is niet bepalend voor de rechtvaardiging van bepaalde acties is? En zelfmoordterroristen (c.q. verzetsstrijders) offeren zelfs hun eigen leven op. Dus hoe zit het met hun overlevingsinstinct?

  14. Mihai Mihai

    @Karen

    Je veronderstelt juist wat je dient te bewijzen, dat de V.S. democratie in Irak wil stichten. Maar als je naar de Hemelpositie kijkt, daar zou je beslissen dat er rechtbanken bestaan waar je alle mensen kan aanklagen, inclusief staten. Dus als een staat een smoes bedenkt om een land aan te vallen, dan kan je die staat aanklagen en eisen te stoppen met aanvallen.

    Ook de stelling dat oorspronkelijk veel Irakezen voor de invasie waren is nergens op gebaseerd.

    Only 5 percent of those polled said they believed the United States invaded Iraq “to assist the Iraqi people,” and only 1 percent believed it was to establish democracy there.

    Forty-three percent of the respondents said they believed that U.S. and British forces invaded in March primarily “to rob Iraq’s oil.”

    http://www.washingtonpost.com/ac2/wp-dyn/A27979-2003Nov11

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *