
Give your evidence, said the King; and don't be nervous, or I'll have you executed on the spot.
Mark Rutte complimenteerde Obama met het doden van Osama bin Laden (OBL), ondanks het feit dat Nederland geen doodstraf kent, ondanks het feit dat er nooit een rechter is geweest die Bin Laden tot de dood heeft veroordeeld. De premier is niet eens op de hoogte van de inktnatte resolutie van de Council of Europe, die de doodstraf als schending van mensenrechten verklaart. Blijkbaar is Rutte helderziend, alwetend en de ultieme opperechter. God in persona. De dood van OBL is daardoor een illustratie van een groot gebrek aan Internationaal Recht (IR): individuen kunnen geen staten bij internationale rechtbanken aanklagen.
Zie bijvoorbeeld de discussies op verschillende fora [1, 2, 3, 4] over internationaal recht, waar de crème de la crème van rechtsgeleerden hun verdict uitspreekt over de legaliteit van de dood. Hierin zijn twee trends te zien:
Een trend beschouwt de dood als een legitieme oorlogshandeling. Volgens artikel 51 van de VN-Handvest heeft een land het recht op zelfverdediging. OBL nam deel aan een oorlogshandeling, door aanvallen op Amerikaanse soldaten in Afghanistan te coördineren. Zoals elke soldaat op het slagveld mocht Amerika hem doden. Zie ook de nieuwste ASIL Insight.
De tweede trend van argumentatie maakt meer gebruik van het toepasselijk geweld bij een arrestatie. Amerika wilde Bin Laden arresteren, spoorde hem op en haalde de trekker over. Hij verzette zich en er was geen andere mogelijkheid dan hem te doden.
Eigen rechter spelen
Al deze argumenten schenden de meest fundamentele regel van al het recht: niemand mag voor rechter spelen in zijn eigen conflicten. Zelfs in de islam niet.[1] Wat ik bedoel is dat de machtigen, in dit geval Amerika en het Westen (zoals Rutten), voor zichzelf het laatste woord opeisen, hun gelijk als heilig verklaren en dit gelijk aan anderen met geweld opleggen, zonder tussenkomst van een rechter. In dit geval met kogels.
Staten als enige spelers in Internationaal Recht
Men ziet in de discussies over IR een pavloviaanse reflex: In het algemeen wordt in het huidige IR aangenomen dat IR slechts een gelegenheid tussen staten is. Individuen hebben een paar rechten en een beetje legale persoonlijkheid, maar verder worden ze door het IR via hun staat, dus indirect, aangesproken. Ze zijn vooral objecten en geen subjecten van IR. Als er iets met een individu gebeurt, moet zijn staat voor hem of haar opkomen. En als de staat of de kliek aan de macht andere belangen heeft, dan heeft het individu vette pech.
Zelfs één van de meest gerespecteerde rechtsgeleerden op gebied van mensenrechten, William Schabas, ziet dit groot gebrek van Internationaal Recht niet. Hij denkt nog steeds volgens het oude stramien, waar staten de dienst uitmaken. Volgens Schabas kunnen we op het eerste gezicht over moord praten, maar het is Pakistan’s plicht om Bin Laden’s moordenaars te berechten. Zie ook het opiniestuk van professor Geert-Jan Knoops in de Volkskrant.
‘De staat geeft, de staat neemt’ is echter een verouderde manier van denken, die velen aan de macht zouden willen behouden, maar inmiddels allang is gediskwalificeerd. Zie bijvoorbeeld de ‘Separate Opinion’ van ICJ-rechter Christopher Weeramantry:
“Moreover, a State, in becoming party to the [Genocide] Convention, does not give away any of its rights to its subjects. It does not burden itself with any new liability. It merely confirms its subjects in the enjoyment of those rights which are theirs by virtue of their humanity. Human rights are never a gift from the State and hence the State, in recognizing them, is not imposing any burden upon itself. We have long passed the historical stage when a sovereign, granting to his subjects what we would today call a human right, could claim their gratitude for surrendering to them what was then considered to be a part of his absolute and undoubted right as sovereign. Human rights treaties are no more than a formal recognition by the sovereign of rights which already belong to each of the sovereign’s subjects. Far from being largesse extended to them by their sovereign, they represent the entitlement to which they are born.”[2]
Het recht op een eerlijke rechtszaak
In het Westen is iedereen onschuldig totdat men schuldig door een rechter wordt verklaard. Het staat gewoon in onze grondwetten. Het staat in het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Het staat in Internationaal Verdrag inzake Burgerrechten en Politieke Rechten (IVBPR).
Volgens de VN “Special Rapporteur on extrajudicial, summary or arbitrary executions, Christof Heyns, and the Special Rapporteur on the promotion and protection of human rights and fundamental freedoms while countering terrorism, Martin Scheinin:”
“In certain exceptional cases, use of deadly force may be permissible as a measure of last resort in accordance with international standards on the use of force, in order to protect life, including in operations against terrorists. However, the norm should be that terrorists be dealt with as criminals, through legal processes of arrest, trial and judicially decided punishment.” [link]
Is OBL door een rechter tot iets veroordeeld? Nee. De FBI vertelde zelfs geen harde bewijzen te hebben voor zijn betrokkenheid bij 9/11. De VS hebben Afghanistan om zijn uitlevering gevraagd, maar de VS weigerden bewijs te produceren voor enige schuld. De Afghanen wilden graag van OBL af maar geen enkel fatsoenlijk land levert iemand uit, zonder enig bewijs van enige schuld.
Afghanistan heeft voorgesteld om OBL zelf te berechten, maar de VS weigerden. Daarna heeft Afghanistan voorgesteld om hem in een neutraal land te berechten met een rechtbank die gedeeltelijk uit islamitische rechters zou bestaan. Dat hebben de VS geweigerd.
Je doet wat de VS willen of je wordt binnengevallen en je doet alsnog wat de VS willen.
Twee partijen
Zoals in elk conflict hebben we hier twee partijen, de VS en de Bin Ladens, en zoals in veel conflicten geloven beide partijen dat het de schuld is van de andere.
OBL had verschillende klachten tegen de VS, zoals:
(1) De onvoorwaardelijke en partijdige steun aan een zich steeds uitbreidend Israël. Hij noemde regelmatig, in combinatie met andere Israëlische optredens, bijvoorbeeld de slachtpartij bij Qana. In feite zei OBL dat hij het idee voor 11 september tijdens de Israëlische bombardementen, gesteund door het Amerikaanse leger, op flats in Libanon had gekregen.
(2) De steun aan verschillende tirannen in de Islamitische wereld.
(3) Hij zag Amerika’s slechte invloed op allerlei plekken waar moslims slachtoffers zijn, zoals in Bosnië, Somalië, Libanon, Tjetjenië.
(4) Hij noemde voortdurend 600.000/1,5 miljoen kinderen die als gevolg van de sancties in Irak waren gestorven.
(5) De Amerikaanse invasies in Irak en Afghanistan vond hij helemaal niet leuk.
(6) Hij kon het niet uitstaan dat het Amerikaanse leger zich in Saudi-Arabië en andere golfstaten bevond.
(7) Hij vond dat Amerika de grondstoffen roofde, door tirannen om te kopen of af te persen.
OBL had ook andere kritiek op de VS, dat ze het milieu vervuilen, het Kyotoakkoord niet ondertekenen, dat ze dubbele standaards hanteren in hun buitenlandse politiek. De VS zouden de democratie slechts voor zichzelf en voor de blanken reserveren; aan anderen leggen ze slechts dictaturen op.
Verder was OBL er van overtuigd dat de VS het IR schenden:
“You are the last ones to respect the resolutions and policies of International Law, yet you claim to want to selectively punish anyone else who does the same. Israel has for more than 50 years been pushing UN resolutions and rules against the wall with the full support of America.
As for the war criminals which you censure and form criminal courts for – you shamelessly ask that your own are granted immunity!! However, history will not forget the war crimes that you committed against the Muslims and the rest of the world; those you have killed in Japan, Afghanistan, Somalia, Lebanon and Iraq will remain a shame that you will never be able to escape. It will suffice to remind you of your latest war crimes in Afghanistan, in which densely populated innocent civilian villages were destroyed, bombs were dropped on mosques causing the roof of the mosque to come crashing down on the heads of the Muslims praying inside. You are the ones who broke the agreement with the Mujahideen when they left Qunduz, bombing them in Jangi fort, and killing more than 1,000 of your prisoners through suffocation and thirst. Allah alone knows how many people have died by torture at the hands of you and your agents. Your planes remain in the Afghan skies, looking for anyone remotely suspicious.
You have claimed to be the vanguards of Human Rights, and your Ministry of Foreign affairs issues annual reports containing statistics of those countries that violate any Human Rights. However, all these things vanished when the Mujahideen hit you, and you then implemented the methods of the same documented governments that you used to curse. In America, you captured thousands the Muslims and Arabs, took them into custody with neither reason, court trial, nor even disclosing their names. You issued newer, harsher laws.
What happens in Guantanamo is a historical embarrassment to America and its values, and it screams into your faces – you hypocrites, ‘What is the value of your signature on any agreement or treaty?’”
Inderdaad, wat is de waarde van een Amerikaanse handtekening onder een verdrag? De VS hebben het IVBPR ondertekend. Daar staat dat iedereen het recht op leven heeft en een eerlijke rechtszaak. Hierin staat ook dat “[n]iemand mag worden onderworpen aan folteringen, of aan wrede, onmenselijke of vernederende behandeling of bestraffing” zoals het ook staat in het Verdrag tegen foltering en andere wrede, onmenselijke of onterende behandeling of bestraffing.
Maar OBL zag de oorlog niet als onvermijdelijk:
“We also call you to deal with us and interact with us on the basis of mutual interests and benefits, rather than the policies of subdual, theft and occupation, and not to continue your policy of supporting the Jews because this will result in more disasters for you.”[3]
Hij stelde een wapenstilstand voor:
“In response to the substance of the polls in the US, which indicate that Americans do not want to fight Muslims on Muslim land, nor do they want Muslims to fight them on their land, we do not mind offering a long-term truce based on just conditions that we will stick to.
We are a nation that Allah banned from lying and stabbing others in the back, hence both parties of the truce will enjoy stability and security to rebuild Iraq and Afghanistan, which were destroyed by war.
There is no problem in this solution, but it will prevent hundreds of billions from going to influential people and war lords in America – those who supported Bush’s electoral campaign – and from this, we can understand Bush and his gang’s insistence on continuing the war.
If your desire for peace, stability and reconciliation was true, here we have given you the answer to your call.”
OBL geloofde zelfs dat hij bezig was met zelfverdediging:
“These tragedies and calamities are only a few examples of your oppression and aggression against us. It is commanded by our religion and intellect that the oppressed have a right to return the aggression. Do not await anything from us but Jihad, resistance and revenge. Is it in any way rational to expect that after America has attacked us for more than half a century, that we will then leave her to live in security and peace?!!”
Hij had ook een argument tegen de stelling dat hij burgerslachtoffers zou maken: Amerikanen roepen dat Amerika een democratie is, zij kiezen de regering, kunnen de regering op het matje roepen, financieren via hun belastingen al de Amerikaanse misdaden en leveren rekruten voor het leger. Dus de gevolgen van de Amerikaanse handelingen zijn aan de wil, doen en nalaten van haar burgers te verwijten.
Waarom kunnen individuen geen staten bij internationale rechtbanken aanklagen?
We hebben zodanig een impasse bereikt: De terroristen geloven dat zij redelijke dingen eisen, dat zij de vrede hebben aangeboden en alle vreedzame middelen hebben uitgeput, maar dat de VS grote misdaden tegen hen en hun naasten plegen en dit zullen blijven doen. De terroristen geloven daardoor dat zij zelfverdediging (mogen) plegen.
De VS daarentegen geloven geen blaam te treffen, ontkennen dat OBL’s aanklacht terecht is, ontkennen het IR te schenden, men zegt een gedeelte van al die kwade dingen niet te doen en een gedeelte met goede reden te doen, zoals zelfverdediging of in dienst van het algemeen belang.
Wat nu?
De beste oplossing is als OBL de VS bij een internationale rechtbank had kunnen aanklagen.
Zoals hij de Sovjet-Unie nergens kon aanklagen voor de invasie van Afghanistan, kon OBL ook de VS nergens aanklagen voor de bovenstaande misdaden.
Het is volstrekt irrelevant of zijn klachtenlijst reëel of imaginair is. Het enige waar het om gaat is dat men beschikking moet hebben over een rechtbank, waar hij iedereen moet kunnen aanklagen, als hij denkt dat iemand zijn leven op een onrechtmatige manier negatief beïnvloedt.
Als ik geloof dat iemand een dictator in mijn land in het zadel brengt of houdt, wil ik die iemand via een rechter kunnen dwingen om de steun te stoppen. Wij konden pas de revolutie in Roemenië beginnen toen Gorbatjov aankondigde dat hij niet zou interveniëren. Daarvoor sloeg de Sovjet-Unie de revoluties in Hongarije en Tsjecho-Slowakije gewoon neer.
Als ik een Libanees zou zijn en Israël mijn slaap verstoort door mijn flat te bombarderen, wil ik naar een rechter kunnen stappen en eisen dat men met dat kabaal ophoudt.
Als ik een Palestijn zou zijn zou ik naar een internationale rechtbank willen stappen en eisen dat Israël het speelgoed van de kolonisten inpakt en hen naar hun eigen zandbak verhuist.
Als ik ontvoerd zou worden, zonder (eerlijke) rechtsgang, voor jaren op Guantánamo gemarteld zou worden, zou ik willen dat ik naar een rechter kan stappen en eisen dat ik een eerlijke rechtszaak krijg, dat ik vrijgelaten word, dat ik niet gemarteld word en dat ik een schadevergoeding krijg.
Gelijk hebben is irrelevant
In een conflict kan geen van de twee partijen het gelijk voor zich opeisen, zonder tussenkomst van een rechter, ongeacht of de andere partij onredelijk zou zijn, ongeacht of men zelf gelijk heeft. Immers in veel conflicten geloven beide partijen dat ze gelijk hebben; het is juist daarom dat we rechters gebruiken.
Men zegt dat hij Amerika zou aanvallen ongeacht wat Amerika zou doen, maar daar hebben we geen enkel bewijs voor.
En zelfs als we bewijs zouden hebben dat OBL aanslagen zou plegen ook als hij Amerika ergens zou kunnen aanklagen, neemt dat niet weg dat hij de toegang tot een (internationale) rechtbank zou moeten hebben en dat het een onrecht is dat die mogelijkheid niet bestaat.
Het laatste woord
Als een Guantanamogevangene vindt dat hij recht heeft op een eerlijke rechtszaak, en van mening is dat hij gefolterd wordt en als de VS geloven dat wat op Guantánamo gebeurt volstrekt volgens de wet gaat en dat er geen foltering plaatsvindt, dan hebben de VS het laatste woord.
Als de nabestaanden van OBL niet overtuigd raken van het Amerikaanse juridisch argument en ze geloven, zoals professor Schabas, dat het een geval van moord is, hebben de VS nog steeds het laatste woord.
De nabestaanden kunnen het Amerikaanse argument niet in een Pakistanse rechtbank betwijfelen, als gevolg van de staatsimmuniteit.
De Amerikaanse rechtbanken zijn niet echt happig om een dergelijk conflict te beslechten als gevolg van het principe van machtenscheiding (‘the political question doctrine’). Dat wil zeggen dat Amerikaanse rechtbanken moeilijk uitspraken kunnen doen over buitenlands politieke kwesties, omdat men daardoor de grens tussen de rechtelijke en de uitvoerende macht zou schenden.
We kunnen ook vaststellen dat er geen internationale rechtbank bestaat, waar de nabestaanden de VS kunnen aanklagen. De VS hebben geweigerd om individuen toegang te geven tot het Permanent Court of International Justice (PCIJ). Zijn opvolger, Het Internationaal Gerechtshof (ICJ) heeft deze regels geërfd. Australië heeft in de jaren ’40 een Internationaal Hof voor de Rechten van de Mens heel serieus voorgesteld, maar de machtigen, inclusief de VS, hebben dat voorstel verworpen.
Hebben de VS bij voorbaat gelijk?
Sommigen zullen zeggen dat Amerika een democratie is en dat we daardoor een garantie hebben dat het Amerikaanse juridisch argument klopt. Maar dan moeten zij een aantal dingen verklaren: Hoe komt het dat Amerika rechtszaken bij De Wereldhandelsorganisatie van de EU of Brazilië verliest? Hoe komt het dat Amerika een rechtszaak bij het Internationaal Gerechtshof van Duitsland een paar jaar geleden heeft verloren? Hoe komt het dat er nog steeds rechtbanken in de VS bestaan, hoe komt dat Amerikaanse burgers de Amerikaanse staat in die rechtbanken regelmatig aanklagen en ook regelmatig winnen? Hoe komt het dat een heleboel door de Amerikaanse staat aangeklaagde Amerikaanse burgers, door de rechtbank vrijgesproken worden?
Als de Amerikaanse staat altijd gelijk zou hebben, dan zou hij alle rechtszaken winnen, internationaal en tegen haar eigen burgers.
Sterker nog, als de Amerikaanse staat altijd juridisch gelijk zou hebben, dan zouden er niet eens rechtbanken in Amerika bestaan. De politie zou gewoon de verdachten direct naar de gevangenis brengen en de zware misdadigers op staande voet executeren.
En als de Amerikaanse cultuur zelf zo verheven zou zijn om geen collectieve misdaden te plegen tegen buitenlanders, die volstrekt vreemden zijn, vooral als er geen rechtbanken bestaan, met weinig kans op represailles, zouden we niet mogen verwachten dat de Amerikaanse gevangenissen leeg zijn en dat er geen advocaat te bekennen zou zijn?
In conclusie
De premissen van het debat zijn gewoon de verkeerde premissen, dat staten het voor het zeggen moeten hebben en individuen alles moeten slikken. Daardoor is het hele debat in de juridische kring gewoon een red herring. Het lijkt op de debatten in de Middeleeuwen over de vraag hoeveel engelen op een naaldpunt kunnen dansen. Men veronderstelt al aantal dingen dat eerst bewezen dient te worden.
De oplossing: Men moet de mogelijkheid voor individuen scheppen om staten bij internationale rechtbanken aan te klagen. Tot dat gerealiseerd wordt is het irrationeel te geloven dat terrorisme zal stoppen. Want zoals Bin Laden het zei dat hij (misschien niet onterecht) geloofde:
“You have occupied our land, you have attacked our honor and dignity, you have spilled our blood, stolen our wealth, destroyed our homes and you have shattered our security. And we will give you the same treatment.” “Is it in any way rational to expect that after America has attacked us for more than half a century, that we will then leave her to live in security and peace?!![4]
Dreiging van nieuwe tapijtbombardementen en kogelregens zal niets oplossen:
“As for us we have nothing to lose. He who swims in the ocean does not fear the rain.”[5]
Geredigeerd door Pascale Esveld
[1] C.G. Weeramantry, Islamic jurisprudence : an international perspective. New York: St. Martin’s Press, 1988, p.79.
[2] Judge Christopher Weeramantry, Separate Opinion in Bosnia and Herzegovina v Yugoslavia, I.C.J Reports, 1996 (II), p. 595 at 640
[3] Letter to America
[4] Alternate translation of of 01/19/06 Bin Laden tape.
[5] Alternate translation of of 01/19/06 Bin Laden tape.